Jakie są formy rozliczenia podatku dochodowego dla przedsiębiorców?

Przedsiębiorcy w Polsce mają możliwość wyboru formy opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej. Odpowiednia forma opodatkowania może w praktyce oznaczać tysiące złotych różnicy w rocznym rozliczeniu. W tym artykule wyjaśniamy, jakie są dostępne opcje i jak wybrać tę najbardziej korzystną.

Formy opodatkowania a wysokość podatku dochodowego

Polski przedsiębiorca ma do wyboru trzy podstawowe formy opodatkowania: zasady ogólne (czyli skala podatkowa), podatek liniowy oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Każda z nich działa na innych zasadach i lepiej sprawdzi się w różnych sytuacjach — w zależności od rodzaju działalności, wysokości przychodów i ponoszonych kosztów.

Opodatkowanie według skali podatkowej

Skala podatkowa to najczęściej wybierana forma opodatkowania, szczególnie na początku prowadzenia działalności gospodarczej. Podatek dochodowy obliczany jest tu według dwóch progów:

• 12% – dla dochodu do 120 000 zł rocznie,
• 32% – dla nadwyżki powyżej tej kwoty.

W przypadku tej formy obowiązuje też kwota wolna od podatku, która wynosi 30 000 zł. Do tego dochodzi tzw. kwota zmniejszająca podatek, czyli 3600 zł rocznie.

Zaletą skali podatkowej jest dostęp do ulg podatkowych, takich jak np. ulga prorodzinna, ulga rehabilitacyjna, czy też ulga internetowa. Możliwe jest także wspólne rozliczenie z małżonkiem, co może znacznie obniżyć łączny podatek dochodowy – zwłaszcza gdy jedno z małżonków zarabia znacznie mniej lub nie osiąga dochodów wcale. Skala podatkowa pozwala także rozliczać koszty uzyskania przychodów, co ma znaczenie w przypadku działalności wymagającej zakupów, usług zewnętrznych czy inwestycji.

Ta forma opodatkowania bywa korzystna przy niższych dochodach i większej liczbie ulg. Jednak przy rosnących przychodach trzeba się liczyć z wejściem w drugi próg, czyli 32% podatku.

Opodatkowanie liniowe

Podatek liniowy to forma opodatkowania, w której obowiązuje jedna stała stawka – 19%, niezależnie od wysokości osiągniętego dochodu. Dla wielu przedsiębiorców to atrakcyjne rozwiązanie, szczególnie gdy dochody przekraczają próg 120 000 zł, a więc w przypadku, gdy przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych trzeba byłoby płacić 32%.

W ramach podatku liniowego można odliczać koszty uzyskania przychodów, co pozwala obniżyć podstawę opodatkowania. Nie ma jednak dostępu do większości ulg podatkowych – wyjątek stanowi np. ulga na działalność badawczo-rozwojową lub IP Box. Przedsiębiorca nie może też skorzystać ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem, ani z kwoty wolnej od podatku. Dlatego Dobrze jest dokładnie przeliczyć, czy 19% stawka rzeczywiście będzie bardziej opłacalna niż skala podatkowa.

Opodatkowanie podatkiem liniowym sprawdza się głównie wtedy, gdy:

• firma generuje wysokie dochody,
• płatnikowi nie przysługują ulgi podatkowe,
• struktura kosztów jest przewidywalna i możliwa do ujęcia w rozliczeniu.

Rozliczenia dokonuje się na formularzu PIT-36L, a zaliczki na podatek można opłacać miesięcznie lub kwartalnie, w zależności od wybranej formy.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Ryczałt to uproszczona forma opodatkowania, w której podatek płaci się od przychodu, a nie od dochodu. Oznacza to, że nie uwzględnia się kosztów uzyskania przychodów – niezależnie od tego, ile firma wydaje na funkcjonowanie. Dla niektórych przedsiębiorców może to być korzystne, zwłaszcza jeśli koszty są niskie, a działalność generuje stabilne przychody.

Stawki ryczałtu zależą od rodzaju działalności i mieszczą się w przedziale od 2% do 17%. Przykładowo:

• 3% – np. dla działalności gastronomicznej bez sprzedaży napojów alkoholowych,
• 8,5% – dla wynajmu prywatnego,
• 12% – dla niektórych wolnych zawodów i usług IT,
• 15% i 17% – dla wybranych branż i usług specjalistycznych.

Ryczałt często wybierają osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą w usługach, najmie, e-commerce czy IT. Kluczowe jest jednak to, by koszty prowadzenia firmy nie były wysokie – w przeciwnym razie opodatkowanie przychodu może okazać się nieopłacalne.

Aby skorzystać z tej formy opodatkowania, trzeba zgłosić wybór ryczałtu we wniosku CEIDG-1 – najpóźniej do 20. dnia miesiąca po rozpoczęciu działalności lub do końca stycznia danego roku podatkowego. Rozliczenia dokonuje się na formularzu PIT-28.

Forma opodatkowania a składka zdrowotna

Wybór formy opodatkowania wpływa nie tylko na wysokość podatku dochodowego, ale też na sposób obliczania składki zdrowotnej. Od 2022 roku zasady jej naliczania są różne dla każdej formy:

• Skala podatkowa – W przypadku opodatkowania na zasadach ogólnych składka zdrowotna wynosi 9% dochodu. Dochód ustala się po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu oraz składek na ubezpieczenia społeczne. Choć sposób wyliczania jest przejrzysty, składka ta nie podlega żadnemu odliczeniu od podatku. Oznacza to, że przedsiębiorca realnie ponosi pełen koszt tej składki, bez możliwości pomniejszenia swojego zobowiązania podatkowego. To istotna różnica, która wpływa na łączną kwotę danin publicznych.
• Podatek liniowy – składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu. To niższa stawka niż przy skali podatkowej, jednak również liczona od dochodu pomniejszonego o koszty i składki społeczne. Część zapłaconej składki można odliczyć – ale tylko do określonego limitu, który zmienia się co roku. Od 2022 roku możliwe jest ujęcie tej kwoty w kosztach uzyskania przychodu, co pośrednio obniża podstawę opodatkowania. Mimo wszystko nadal nie da się jej całkowicie odliczyć, co warto uwzględnić w kalkulacji.
• Ryczałt – W przypadku ryczałtu składka zdrowotna jest liczona od przeciętnego miesięcznego przychodu z poprzedniego roku i przypisana do jednego z trzech progów. Progi te są ustalane na podstawie rocznego obrotu firmy, co oznacza, że osoby osiągające wyższe przychody zapłacą wyższą składkę. Dla ryczałtowców istnieje możliwość odliczenia 50% zapłaconej składki zdrowotnej od przychodu, co wpływa na obniżenie podstawy opodatkowania. To istotna korzyść, ale tylko wtedy, gdy składka została faktycznie zapłacona i nie przekroczono limitów określonych przepisami.

Porównanie form opodatkowania działalności gospodarczej

Jaka forma opodatkowania dla jednoosobowej działalności w 2025 roku?

W 2025 roku przedsiębiorcy nadal mają do dyspozycji trzy podstawowe formy opodatkowania. To, która z nich będzie najkorzystniejsza, zależy głównie od rodzaju działalności, wysokości przychodów, kosztów oraz możliwości skorzystania z ulg podatkowych.

• Skala podatkowa – dobre rozwiązanie dla tych, którzy mogą korzystać z ulg, ponoszą wysokie koszty i mają umiarkowane dochody. Sprawdza się też, gdy planujesz wspólne rozliczenie z małżonkiem.
• Podatek liniowy – warto rozważyć przy wysokich dochodach, stabilnych kosztach i braku ulg podatkowych. Popularny m.in. w branżach usługowych i konsultingowych.
• Ryczałt – opłacalny dla firm z niskimi kosztami prowadzenia działalności, np. freelancerów, branży IT, osób wynajmujących nieruchomości. Sprawdza się przy prostych strukturach i niewielkiej liczbie dokumentów.

Co się bardziej opłaca: ryczałt czy zasady ogólne?

Nie ma jednej odpowiedzi – wszystko zależy od indywidualnej sytuacji przedsiębiorcy. Ryczałt bywa korzystny, gdy firma ma niskie koszty i stabilne przychody, a podatnik nie korzysta z ulg. Skala podatkowa z kolei daje więcej możliwości rozliczeń, ale przy wyższych dochodach może oznaczać wejście w drugi próg podatkowy – 32%.

Podsumowanie

Wybór formy opodatkowania ma realny wpływ na wysokość podatku dochodowego i opłacalność prowadzenia działalności. Skala podatkowa daje dostęp do ulg i wspólnego rozliczenia, podatek liniowy sprawdza się przy wysokich dochodach, a ryczałt – gdy firma działa niskokosztowo. Warto przeanalizować wszystkie warianty lub skonsultować się z biurem rachunkowym, aby uniknąć niepotrzebnych kosztów w ciągu roku.